De Kadosh: een controversiële graad – Vrijmetselaarsregalia

Eva Bakker
Product- en inkoopexpert met meer dan 15 jaar ervaring in de detailhandel

Oorsprong en verschijning van de Kadosh-graad in Frankrijk

De Kadosh verscheen halverwege de 18e eeuw in Frankrijk en de twee oudste manuscripten met een ritueel van deze graad dateren uit 1750.

De belangrijkste elementen die we in latere graden terugzien, zijn al aanwezig in deze twee manuscripten:

De Tempelierslegende, de voorouderlijke oorsprong van de Orde, het voortbestaan ervan in Schotland, de link met de vrijmetselarij; maar ook rituele elementen zoals het zwarte koord, de dolk, het woord Nekamah, de ladder met twee stijlen en zeven sporten met Hebreeuwse namen…

Ridder Kadosh en de Tempelierslegende

Zoals we kunnen begrijpen, is de Kadosh een vrijmetselaarsgraad met een Tempelierskarakter, die de legende ondersteunt dat vrijmetselaren de afstammelingen van de Tempeliers zouden zijn, maar misschien ook hun voorouders. Het is echter ook een graad van de Uitverkorenen, aangezien de Kadosh bewapend is met een dolk en gekleed in een zwart koord, net als de Uitverkorene van de Negen, de wreker van Hiram. De Kadosh is dus de wreker van de Tempeliers, die onterecht werden veroordeeld door Filips de Schone en Clemens V.

Van daaruit is de stap naar een complot tegen troon en altaar snel gezet. Op het hoogtepunt van het republikeinse antiklerikalisme in de 19e eeuw vonden we versies van de graad waarin de ontvanger werd uitgenodigd om de pauselijke tiara en de koninklijke kroon met voeten te treden. De boodschap was duidelijk.

De Kadosh, een controversiële graad binnen de vrijmetselarij

Dat is precies waarom de Kadosh controversieel is. Vandaag de dag merken we dat niet altijd, omdat de Tempeliers een gemeenplaats zijn geworden in de gepopulariseerde esoterie, en er zijn talloze romans en films die vrolijk voortborduren op het thema van hun overleving, hun schat of hun geheim. Maar vóór de 18e eeuw was dat wel anders.

Natuurlijk twijfelden veel auteurs sinds de 16e eeuw aan de rechtmatigheid van de veroordeling van de Tempeliers en suggereerden ze vaak dat vooral hebzucht Filips de Schone had gemotiveerd. Maar niemand zou het hebben aangedurfd om zich openlijk op de Orde van de Tempel te beroepen of te proberen deze te rehabiliteren of te herstellen: dat zou hebben betekend dat men zich direct verzette tegen de Kerk en de Koning.

In de eeuw van de Verlichting, waarin men zich begon te bevrijden van de kerkelijke macht en de monarchie binnenkort zou wankelen, werd dit mogelijk.

De oorzaken van het ontstaan van Tempeliers-vrijmetselaarsgraden

Maar waarom identificeerden vrijmetselaren uit de 18e eeuw zich met de Tempeliers en probeerden sommigen deze orde, die al vierhonderd jaar was afgeschaft, te herstellen? Daar waren zeker verschillende redenen voor.

De eerste waren ongetwijfeld financieel: de Orde van de Strikte Tempeliersobservantie (de Duitse voorloper van de Rectified Scottish Rite) wilde, door erkenning te zoeken als legitieme afstammeling van de Tempeliers, alle bezittingen van de Orde terugkrijgen, met name die welke waren overgedragen aan de Orde van Malta.

Sommigen vroegen zich echter af waar de rijkdom van de Tempeliers vandaan kwam en veronderstelden dat de Ridders met de witte mantel het geheim van de transmutatie van metalen hadden ontdekt. De neo-tempelierszoektocht kon zo een duidelijk alchemistische connotatie krijgen.

De fascinatie voor de Tempeliers betekende voor sommigen ook een meer spirituele zoektocht. De Tempeliers hadden lang in het Oosten geleefd, ze hadden opgravingen gedaan onder de Tempelberg in Jeruzalem, ze hadden contact gehad met moslimmystici, zoals de Oude Man van de Berg, leider van de sekte van de Assassijnen: zij waren dus zeker de bezitters van wonderbaarlijke geheimen.

Ten slotte zagen sommige vrijmetselaren in de Tempeliers het archetype van alle slachtoffers van politieke en religieuze onderdrukking. Deze interpretatie, die al in de 18e eeuw aanwezig was, werd in de 19e eeuw natuurlijk versterkt tegen een achtergrond van antiklerikale strijd.

Grote terughoudendheid jegens de Kadosh in de 18e en 19e eeuw

Wat de redenen ook waren die sommige vrijmetselaren ertoe brachten zich voor te doen als erfgenamen van de Tempeliers, de neo-tempeliersgraden, en in het bijzonder de Kadosh, waren verre van unaniem geaccepteerd binnen de vrijmetselarij.

In de jaren 1760 was de Grande Loge de France (die in 1772 de Grand Orient de France zou worden) duidelijk vijandig tegenover de Kadosh, en Jean-Baptiste Willermoz, oprichter van de Rectified Scottish Rite, verwierp deze met afschuw (net als de andere zogenaamde wraakgraden van de vrijmetselarij), waarbij hij deze omschreef als afschuwelijk en in strijd met de waarden van de vrijmetselarij.

Toen kwam de Revolutie. De neo-tempelierslegende werd tegen de vrijmetselarij gebruikt door het antimaçonnisme van de katholieke ultra’s die, in navolging van Abbé Barruel, wilden doen geloven dat de vrijmetselaren aan de basis stonden van de Revolutie en daarmee de wraak van de Tempeliers hadden volbracht.

De terughoudendheid om de Kadosh te beoefenen bleef dus bestaan in de 19e eeuw, een bewogen eeuw waarin Frankrijk een Keizerrijk, een autoritaire Restauratie, een constitutionele monarchie, een Tweede Republiek die veranderde in een Tweede Keizerrijk, en uiteindelijk een Derde Republiek kende.

In 1806 vaardigde de Suprême Conseil de France van de A.A.S.R., twee jaar eerder opgericht, uit dat de 30e graad (de Kadosh) alleen door communicatie kon worden verleend, dat wil zeggen zonder inwijdingsceremonie. Pas in 1830 begonnen twee Areopagi daadwerkelijk het ritueel van de Kadosh te beoefenen, gevolgd door twee andere onder de Julimonarchie.

Onder het Tweede Keizerrijk werden eveneens twee Areopagi opgericht. Maar het is niet verrassend dat er onder de Derde Republiek de meeste werden opgericht, namelijk acht. Maar ze bleven niet allemaal bestaan, want in 1890 waren er nog maar vijf op het hele Franse grondgebied. Hoewel de Kadosh kon aansluiten bij de antiklerikale en republikeinse gevoeligheid van de Grand Orient de France uit die tijd, kunnen we niet echt spreken van een enorme golf.

De Kadosh-graad na de Tweede Wereldoorlog

Hoe kunnen we dan verklaren dat de Kadosh vandaag de dag deel uitmaakt van de weinige graden die in de meeste vrijmetselaarsriten die het in hun gradenschaal opnemen, verplicht worden verleend tijdens een volledige ceremonie? Het lijkt erop dat deze graad na de Tweede Wereldoorlog zo is opgelegd.

Na de verschrikkingen van dit conflict en de brutale vervolging van hele bevolkingsgroepen (Joden, zigeuners, verstandelijk gehandicapten, communisten, maar ook vrijmetselaren), is het heel begrijpelijk dat vrijmetselaren deze graad hebben herwaarderd, waardoor men zich kon identificeren met alle slachtoffers van onderdrukking en opnieuw kon bevestigen dat de vrijmetselarij “met alle middelen en zonder rust of pauze elke onrechtvaardigheid en onderdrukking moet bestrijden” (instructie van de 30e graad, Tuileur de Lausanne, 1875).