Het loodrecht in de vrijmetselarij

Loodrecht of schietlood?

Sommige maçonnieke rituelen spreken eerder over een schietlood dan over een loodrecht, maar het zijn niet exact dezelfde instrumenten. Het schietlood is groter en wordt gebruikt om de verticaliteit van grote structuren te meten, zoals een muur of een pilaar. Het loodrecht is kleiner en bestaat uit een schietlood gemonteerd in een houten frame (meestal in de vorm van een boog in de vrijmetselarij); het dient om de verticaliteit van kleinere objecten te controleren, zoals een bewerkte steen.

Het principe achter beide instrumenten is echter hetzelfde: ze dienen om verticaliteit te verifiëren en werken op basis van de zwaartekracht (een van de betekenissen van de letter G in bepaalde maçonnieke rituelen van de Franse Ritus). In oude Engelse maçonnieke catechismussen uit de 18e eeuw wordt het loodrecht vaak genoemd, maar altijd in relatie tot twee andere instrumenten: de waterpas en de winkelhaak. Deze drie instrumenten bepalen samen de juiste driedimensionale ruimte waarin de vrijmetselaar zich bevindt: de winkelhaak markeert de rechthoekige basis op de grond, terwijl de verticaliteit en horizontaliteit worden gewaarborgd door het loodrecht en de waterpas. Oude rituelen specificeren ook dat de tekens van de vrijmetselaars worden uitgevoerd met de winkelhaak, het loodrecht en de waterpas: de voeten staan in een winkelhaak, het lichaam is recht volgens het loodrecht, en de waterpas leidt de beweging van de armen.

Verticaliteit in de vrijmetselarij

De verticaliteit die door het loodrecht wordt aangegeven, is niet slechts een technisch gegeven voor de bouwkunst. Ze krijgt een diepere betekenis wanneer ze wordt gekoppeld aan het werk dat de leerlingen verrichten onder de aandachtige leiding van de Tweede Opziener. Het gewicht aan het koord van het loodrecht trekt onveranderlijk naar het middelpunt van de Aarde en herinnert zo aan het werk van introspectie, de eerste taak van de leerling (en uiteraard essentieel voor vrijmetselaars van alle graden).

Het loodrecht herinnert er dus aan dat de leerling, voordat hij werd ingewijd, afdaalde in de Aarde tijdens zijn tijd van afzondering in de bezinningskamer. Het materialiseert het devies V.I.T.R.I.O.L. (Visita interiorem terrae rectificandoque invenies occultum lapidem: Bezoek het binnenste van de aarde en door rectificatie zult u de verborgen steen vinden), dat in veel maçonnieke riten in deze kamer te vinden is. De vrijmetselaar wordt uitgenodigd om zijn eigen diepste mysteries te verkennen, niet uit egocentrisme, maar om zich open te stellen voor de wereld en de medemens.

Het schietlood van het loodrecht heeft immers twee uiteinden: het ene wordt door de zwaartekracht naar het centrum van de Aarde getrokken, terwijl het andere zweeft in wat we de Hemel zouden kunnen noemen. Als de vrijmetselaar wordt uitgenodigd om af te dalen in het hart van de Aarde, is dat om vervolgens beter op te stijgen en de Hemel te bereiken. “Ken uzelf en u zult het universum en de goden kennen”, was het initiatieprogramma van de Tempel van Delphi, een bron van inspiratie voor vrijmetselaars.

De Chinese traditie als inspiratiebron

Het loodrecht wijst ons op een oriëntatie in de ruimte die in de vrijmetselarij soms wat onderbelicht blijft, aangezien de focus vaak ligt op de tweedimensionale oriëntatie van de vier windstreken. De verwijzing naar het Zenit en het Nadir, die de verticale dimensie aangeven, komt wel voor in de instructies en soms in het ritueel van de opening van de loge, maar wordt zelden diepgaand verkend of benut.

De Chinese spirituele traditie is hier echter zeer aandachtig voor en biedt vrijmetselaars interessante stof tot nadenken. Waar het universum wordt beschreven in termen van de “Tien Richtingen” (de vier windstreken, de vier tussenliggende punten en de verticale as naar boven en beneden), ligt een bijzondere nadruk op verticaliteit als fundament van het getal Drie.

Het ideogram voor Drie bestaat uit drie horizontale lijnen, waarvan de middelste korter is. De onderste lijn staat voor de Aarde, de bovenste voor de Hemel, en de kortere middelste lijn symboliseert de Mens, de ontmoetingsplaats van Hemel en Aarde. De mens is de verbindende schakel tussen Hemel en Aarde; hij bevindt zich in een spanning tussen deze twee realiteiten en streeft er altijd naar zich uit te lijnen om te handelen (of liever “niet-handelen”, zoals de Chinezen zeggen) volgens de Universele Wet. Daarom is de basishouding in alle interne vechtsporten (zoals Taiji Quan) of psycho-fysieke praktijken zoals Qi Gong de perfecte verticaliteit: voeten gesloten en geworteld in de Aarde, de ruggengraat gestrekt naar de Hemel, de kin licht ingetrokken, alsof een onzichtbare draad de beoefenaar vanaf de kruin omhoog trekt. In deze houding neemt de mens zijn juiste plaats in het universum in. Vanuit deze positie kan hij zijn beweging ontplooien die, indien in overeenstemming met de Universele Wet, wordt gekwalificeerd als “niet-handelen”. Let wel: “niet-handelen” betekent niet niets doen, maar handelen volgens de Tao, de Universele Wet. Daartegenover staat elke ongeordende actie die voortkomt uit het ego, wat wordt bestempeld als “handelen”.

Gerelateerde producten

Categorieën

Vrijmetselaars insignes (schorten, ordebanden, bandoliers)Sautoirs & sieradenGeschenken onder de €20Schorten & packsSieradenLogejuwelen