De Waterpas in de vrijmetselarij

De Waterpas vult het Schietlood aan

De Waterpas vult het Schietlood aan, omdat hij op hetzelfde basisprincipe berust (namelijk het zoeken naar de verticale lijn), maar daar de horizontale lijn aan toevoegt. Concreet kan de Waterpas in de vrijmetselarij twee vormen aannemen. De meest voorkomende vorm van de Waterpas in de continentale maçonnieke riten is die van een rechte winkelhaak waarvan de twee armen verbonden zijn door een dwarsbalk, waardoor een hoofdletter A wordt gevormd, met een schietlood hangend aan de hoek. In de Angelsaksische riten heeft hij eerder de vorm van een bewerkte omgekeerde T. In beide gevallen is de horizontale lijn vast en is de verticale lijn, aangegeven door het schietlood, beweeglijk.

De Waterpas kan niet voorafgaan aan het Schietlood, omdat de horizontale lijn die hij virtueel trekt, uiteraard afhangt van de rechtlijnigheid van de verticale lijn. Vanuit symbolisch oogpunt is het daarom logisch dat het Schietlood het attribuut is van de Leerling en de Waterpas dat van de Gezel. De Leerling moet eerst in zichzelf afdalen en de verticale lijn ontdekken om uiteindelijk, als Gezel, zich via de horizontale lijn open te kunnen stellen voor de wereld. De vrijmetselaar, die zich eerst concentreerde op zelfkennis, kan daar niet blijven stilstaan en moet de armen spreiden om in de wereld te handelen. De kruising van de verticale en horizontale lijn geeft zo het symbolische beeld van een mens met gespreide armen, zoals de Vitruviusman van Leonardo da Vinci. Deze kruising vormt uiteraard ook een kruis, een universeel symbool dat men ten onrechte enkel met het christendom zou associëren.

Winkel laat de werktuigen van de Tempel, waaronder de waterpas, in hout vervaardigen. Bekijk de collectie.

De Waterpas nodigt ons dus uit om niet het paard achter de wagen te spannen! Willen handelen en nuttig willen zijn voor onze medemensen is uitstekend. Maar als het fundament niet correct is, als het niet eerst wordt bepaald door de verticale lijn die onze juiste plaats in de wereld vertegenwoordigt, zullen onze armen niet in een winkelhaak staan, zal onze horizontaliteit een illusie zijn en zal ons handelen ineffectief zijn.

De Waterpas, symbool van Gelijkheid

Al in de 18e eeuw benaderden maçonnieke rituelen de Waterpas vanuit een andere hoek, die niet strikt symbolisch maar eerder allegorisch is: de Waterpas zou Gelijkheid vertegenwoordigen. Maar deze Gelijkheid was nog erg timide en theoretisch, en betrof nauwelijks meer dan de vrijmetselaars zelf: in de Loge werd iedereen op gelijke voet geplaatst en maakte men geen onderscheid meer tussen de aristocraat en de burger. In Frankrijk werd deze maçonnieke Gelijkheid gesymboliseerd door het dragen van een zwaard door alle Meesters, een privilege dat in de burgermaatschappij voorbehouden was aan edellieden. Maar buiten de Loge bleef deze Gelijkheid meestal dode letter. Pas in de 19e eeuw namen vrijmetselaars, vooral in Frankrijk, het idee van een sociale Gelijkheid serieus en zetten zij zich in voor zaken die men sociaal-politiek zou kunnen noemen.

Nodigt het symbool van de Waterpas ons uit tot sociaal of zelfs politiek handelen? Sommige vrijmetselaars hebben het zo begrepen. Maar niet iedereen is het erover eens om de vrijmetselarij op die manier te interpreteren.

Van welke Gelijkheid is de Waterpas dan het symbool? Zeker niet van een naïeve algemene Gelijkheid, die slechts een abstractie is zonder basis in de realiteit. In de mensheid, net als in het dierenrijk in het algemeen, is er geen natuurlijke gelijkheid: sommigen zijn sterk, sommigen zijn zwak, sommigen zijn roofdieren, sommigen zijn prooien… Maar de mensheid blijft daar niet bij stilstaan: bewust van het delen van hetzelfde lot, hebben de leden van de menselijke familie in verschillende mate het gevoel voor Rechtvaardigheid, Billijkheid en dus Gelijkheid van rechten en behandeling ontwikkeld.

Gerelateerde producten

Categorieën

Vrijmetselaars insignes (schorten, ordebanden, bandoliers)Sautoirs & sieradenGeschenken onder de €20Schorten & packsSieradenLogejuwelen