De Maçonnieke Delta

De oorsprong van de Maçonnieke Delta

Van wie heeft de vrijmetselarij het symbool van de Delta geleend, versierd met een Oog of soms met het goddelijke Tetragrammaton in het Hebreeuws (יהוה, oftewel JHWH)? Het is duidelijk ontleend aan de christelijke traditie. Het staat vast dat de Delta, in de vorm van een gelijkzijdige driehoek, een sprekend symbool is van de drie-enige God. Laten we niet vergeten dat, hoewel de vrijmetselarij zich vooral in de 18e eeuw ontwikkelde, ze ontstond in de 17e eeuw, in de periode die we de Barok noemen. In de baroktijd gebruikten zowel de Katholieke Kerk als de kerken uit de Reformatie regelmatig de Delta, versierd met het Hebreeuwse Tetragrammaton of soms met het Oog, om hun kerken en altaren te sieren.

Maar het idee van de goddelijke drie-eenheid, soms gesymboliseerd door een driehoek, is veel ouder dan het christendom. Egypte vereerde zijn goden in de vorm van Triaden, waarvan de bekendste wordt gevormd door Osiris, Isis en Horus, maar de meest sprekende voor vrijmetselaren is ongetwijfeld de Triade van Memphis: Ptah (“Hij die schept” = Wijsheid), zijn echtgenote Sechmet (“Machtige” = Kracht) en hun zoon Nefertem (“Schoonheid van het Scheppende Principe” = Schoonheid). Het Indiase pantheon wordt gedomineerd door Brahma de schepper, Vishnu de instandhouder en Shiva de vernietiger. In Perzië brengt Ahura Mazda, het transcendente principe, twee tegengestelde principes voort: Spenta Mainyu (Heilige Geest) en Angra Mainyu (of Ahriman, de Kwade Geest). En zo kunnen we eindeloos voorbeelden van Triaden in oude beschavingen blijven noemen.

Het goddelijke, gedacht in termen van een drie-eenheid en gesymboliseerd door de driehoek, verschijnt ook bij de Griekse filosofen: volgens Plutarchus symboliseerde de filosoof Xenocrates God door een gelijkzijdige driehoek, die perfect is omdat hij gelijke zijden en hoeken heeft; de Genii (dat wil zeggen uitzonderlijke mensen, Helden…) werden vergeleken met gelijkbenige driehoeken, met een onvolledige perfectie; wat de gewone stervelingen betreft, zij waren slechts ongelijkzijdige driehoeken.

De Delta in de vrijmetselarij

Gevoed door de christelijke cultuur leenden de eerste vrijmetselaren de Delta uit de barokke beeldtaal, maar het was geen louter esthetisch plagiaat. Als geometrische figuur bood de driehoek hen een rationeel en abstract symbool van de godheid, en het was uitermate toepasbaar op de Opperbouwmeester van het Heelal, een notie die soms theïstisch maar meestal deïstisch is, waarmee zij het Scheppende Principe aanduidden, vanuit een meer filosofisch dan religieus oogpunt.

De vrijmetselarij baseert een groot deel van haar symboliek op getallen en geometrie. De Driehoek neemt er dan ook een ereplaats in, aangezien het de eerste geometrische figuur is. Drie is dus het eerste getal dat de vrijmetselaar tegenkomt, vanaf de graad van Leerling.

De Maçonnieke Delta is misschien wel de meest voor de hand liggende materialisatie van het ternaire principe in de vrijmetselarij, althans in de continentale riten, waar deze in het Oosten van de Loge wordt geplaatst, boven de Voorzittend Meester, en vaak ook op de lange ketting van laatstgenoemde prijkt. De Lichtende Delta die de Loge verlicht, is meestal versierd met een Oog, maar kan soms (vooral in de Hoge Graden) het Hebreeuwse Tetragrammaton dragen. Het is vermeldenswaard dat in de Rectified Scottish Rite (RER) de Lichtende Delta geen enkel symbool draagt, maar is omringd door lichtstralen, met de inscriptie “Et tenebræ eam non comprehenderunt”, een toespeling op het 5e vers van het 1e hoofdstuk van het Evangelie van Johannes (“et lux in tenebris lucet, et tenebræ eam non comprehenderunt”, en het Licht schijnt in de duisternis, en de duisternis heeft het niet begrepen”).

Welke driehoek moet men gebruiken?

Wat moeten de verhoudingen van deze Delta zijn? In Loges en op maçonnieke decoraties ziet men van alles. Maar twee driehoeken lijken de boventoon te voeren: de gelijkzijdige driehoek en de driehoek geconstrueerd met de Gulden Snede, oftewel een gelijkbenige driehoek met een tophoek van 108° en de twee basishoeken van 36°. Het gaat hier niet om esthetische overwegingen, maar om symbolische interpretatie.

De gelijkzijdige driehoek (verplicht in de Rectified Scottish Rite) legt de nadruk op de perfectie van het Opperwezen op zich, en de gelijkbenige driehoek, geconstrueerd met de Gulden Snede, weerspiegelt meer de geometrische orde die het universum regeert, de Universele en Natuurlijke Wet. Men zou zich dus kunnen voorstellen dat de gelijkzijdige driehoek beter past bij Loges met een theïstische of christelijke inslag, en de andere bij Loges die meer deïstisch of rationalistisch zijn. Maar dat zou waarschijnlijk een karikatuur zijn, want het symbool van de driehoek overstijgt dit onderscheid. Men zou echter kunnen overwegen om de gelijkzijdige driehoek te gebruiken in de Leerling-Loge, en de driehoek met de Gulden Snede te reserveren voor de Gezellen, die de Gulden Snede hebben ontdekt met de Flamboyante Ster.

Alomtegenwoordigheid van de Delta in de vrijmetselarij

Hoewel de Maçonnieke Delta op het eerste gezicht slechts een symbool van de Opperbouwmeester van het Heelal lijkt te zijn, is dat zeker niet het geval, aangezien de ternaire structuur alomtegenwoordig is in de vrijmetselarij. De Maçonnieke Delta kan dus vele andere ternaire begrippen symboliseren, die filosofischer of moreler van aard zijn, zoals Verleden-Heden-Toekomst, Wijsheid-Kracht-Schoonheid, Denken-Handelen-Realisatie, en kan herinneren aan het adagium “Goed denken, goed spreken, goed doen”.

Gerelateerde producten

Categorieën

Vrijmetselaars insignes (schorten, ordebanden, bandoliers)Sautoirs & sieradenGeschenken onder de €20Schorten & packsSieradenLogejuwelen