Het gewelf in de vrijmetselarij

Het Sterrengewelf

Wanneer een Loge in een speciaal daartoe bestemde ruimte is gevestigd, beschikt zij meestal over een plafond dat het firmament voorstelt, het zogenaamde Sterrengewelf. Het herinnert eraan dat de Loge symbolisch buiten de Tempel samenkomt, zoals blijkt uit vele oude maçonnieke catechismussen, te beginnen met de oudste die bewaard is gebleven (het Edinburgh-manuscript, 1696), waarin staat: “V. Waar werd de eerste Loge gehouden? A. In het voorportaal van de Tempel van Salomo.”

Maar het Sterrengewelf is er ook om aan te geven dat de Loge (en dus de vrijmetselarij) universeel is en symbolisch samenvalt met het universum zelf. De aanwezigheid ervan illustreert de vragen over de hoogte van de Loge die we in de meeste catechismussen sinds 1700 terugvinden: “V. Hoe hoog is uw loge? A. Talloze duimen en palmen. V. Wat betekent dat, talloos? Van de materiële hemelen tot het sterrenfirmament” (Dumfries-manuscript nr. 4, ca. 1710).

De Tempel versierd met een gewelf dat de hemel voorstelt, is overigens niet voorbehouden aan de vrijmetselarij. We vinden deze symboliek terug in vele tempels uit de oudheid en ook in christelijke kerken. De heilige plaats in vele tradities lijkt dus verbonden te zijn met het universum, het macrokosmos waarvan zij een microkosmos zou zijn. Soms is de tempel georganiseerd rond de axis mundi, de mysterieuze lijn die de aarde en de hemel verbindt en waarrond de wereld in een onophoudelijke beweging draait. In de maçonnieke Loge kan deze axis mundi worden verbeeld door een schietlood dat boven het mozaïekplaveisel hangt en zo het Centrum aangeeft.

Winkel biedt sterrengewelven en decoraties voor de Tempel aan. Bekijk de collectie.

Het Eregewelf en het Menselijk Gewelf

Vrijmetselaren kennen nog een ander gewelf, dat bijna uitsluitend wordt gebruikt om een hoogwaardigheidsbekleder die de Loge bezoekt, te verwelkomen. Dit is het Eregewelf (of stalen gewelf). Twee rijen vrijmetselaren die tegenover elkaar staan, heffen hun zwaard om een virtuele tunnel te vormen waar de stoet die de hoogwaardigheidsbekleder naar het Oosten leidt, onderdoor loopt.

Dit ritueel, dat loyaliteit en bescherming symboliseert, is van ridderlijke en militaire oorsprong en wordt vaak gezien bij het verlaten van de kerk tijdens het huwelijk van een militair. Het is in de vrijmetselarij ingeburgerd onder invloed van militaire Loges en wellicht ook door de ridderlijke hogere graden die zich in de 18e eeuw ontwikkelden.

Opgemerkt moet worden dat het zwaard niet per se noodzakelijk is om de gewenste bescherming uit te drukken. De Grande Loge Féminine de France (en ongetwijfeld andere vrouwelijke grootloges) heeft het Eregewelf vervangen door een minder krijgshaftige versie, het Menselijk Gewelf, waarbij de Zusters simpelweg hun hand en arm omhoog steken. De betekenis blijft hetzelfde. Zelfs bij militairen worden het zwaard of de sabel, die tegenwoordig zelden nog worden gedragen, vaak vervangen door de kepie of de pet, die met de rechterhand wordt opgeheven.

Werken gewijd aan symboliek zijn hier verzameld. Bekijk de collectie.

Het gewelf in de hogere graden

Alleen in bepaalde maçonnieke hogere graden vinden we het gewelf terug als architectonisch element, hetzij als koepel, hetzij als boog. In de 13e graad van de Aloude en Aangenomen Schotse Ritus komt men theoretisch samen in een ondergronds gewelf, een witte crypte, ondersteund door negen bogen en toegankelijk via een luik in de top van het gewelf. Een soortgelijk gewelf vinden we terug in de 14e graad, maar dan in de kleur rood.

Symbolisch gezien is dit gewelf verwant aan de grot, de plaats waar de tellurische krachten in het geheim werken, een plaats van zwangerschap en (weder)geboorte. De grot vertegenwoordigt ook het hart van de mens, oftewel zijn innerlijk, of zelfs zijn onderbewustzijn. De afdaling in de grot kan dus zowel de symbolische dood betekenen die noodzakelijkerwijs voorafgaat aan de geboorte tot een hoger bewustzijnsniveau, als het introspectieve werk dat beantwoordt aan het traditionele “Ken uzelf”, dat ten grondslag ligt aan elk inwijdingswerk en meer in het algemeen aan elk proces van persoonlijke ontwikkeling.

Op symbolisch vlak is het enige verschil tussen de grot en de crypte dat de eerste natuurlijk is en de tweede een menselijk bouwwerk. De crypte, of het ondergrondse gewelf, is het resultaat van kennis van de mysterieuze mechanismen van de menselijke ziel; het is een menselijk kunststuk, een bewust geconstrueerde athanor. Het onthult het vermogen van de mens om zelf de middelen voor zijn spirituele evolutie te creëren in plaats van enkel de Natuur te volgen. Vanuit maçonniek oogpunt is de crypte symbolisch waarschijnlijk sterker dan de grot, omdat zij een mens toont die in staat is actief het pad naar zijn verheffing te bouwen.

Gerelateerde producten

Categorieën

Vrijmetselaars insignes (schorten, ordebanden, bandoliers)Sautoirs & sieradenGeschenken onder de €20Schorten & packsSieradenLogejuwelen