De ‘Lacs d’Amour’ (Liefdesknopen): Oorsprong, symboliek en betekenis

Eva Bakker
Product- en inkoopexpert met meer dan 15 jaar ervaring in de detailhandel

Oorsprong, symboliek en betekenis

Laten we beginnen met een beschrijving van de Lacs d’Amour (liefdesknopen). Het is een achtvormige knoop die in één enkel touw wordt gelegd. In de scheepvaart staat dit bekend als een achtknoop of een Vlaamse knoop. Het bijzondere aan deze knoop is dat hij verschuifbaar is; je kunt hem losser maken en verplaatsen over hetzelfde stuk touw. Deze eigenschap inspireerde de oude bouwmeesters om er een fundamenteel instrument van te maken: het knopentouw. Door de knopen te verschuiven, konden ze exacte afstanden instellen tussen de dertien knopen, waardoor een lengte ontstond die verdeeld was in twaalf gelijke intervallen. Twaalf, oftewel 3+4+5, zijn de verhoudingen van de rechthoekige driehoek volgens de stelling van Pythagoras. Het volstond dat een arbeider de twee buitenste knopen vasthield, een tweede de vierde knoop (interval 3) pakte en een derde de achtste knoop (interval 4): door het touw strak te trekken, verkregen ze een perfecte rechthoekige driehoek, die eenvoudig op de grond kon worden uitgezet om een exacte rechte hoek te bepalen.

De geborduurde liefdesknopen zijn terug te vinden op onze sautoirs en koorden. Bekijk de collectie.

De benaming ‘Lacs d’Amour’ voor deze knoop is niet van vrijmetselaars-, maar van heraldische oorsprong. In de heraldiek wordt deze knoop, kenmerkend voor de hertogdommen Savoye en Bretagne, zo aangeduid. Daarom staat hij ook wel bekend als de Knoop van Savoye of de Knoop van Bretagne. Het lijkt erop dat dit heraldische motief oorspronkelijk een eerbetoon was aan de Franciscanen, die vaak ‘Cordeliers’ werden genoemd vanwege het touw met drie knopen dat zij als ceintuur droegen. Vanwege de grote naastenliefde die de heilige Franciscus van Assisi altijd toonde, sprak men van ‘Lacs d’Amour’. Let op: ‘lacs’ heeft niets te maken met een meer (water). ‘Lacs’ (met een s in zowel enkelvoud als meervoud), afgeleid van het Latijnse ‘laqueus’, is een verouderde Franse term die koord, touw of strik betekent. Tegenwoordig kennen we het eigenlijk alleen nog in de verkleinvorm ‘lacet’ (veter).

In de 18e eeuw kozen Franse vrijmetselaars – voor wie de operatieve werktuigen slechts symbolen en allegorieën waren geworden en van wie velen uit de aristocratie kwamen – ervoor om deze heraldische naam toe te kennen aan de knopen van het touw. Men verwees toen natuurlijk niet meer naar de naastenliefde van de heilige Franciscus, maar naar de broederlijke liefde die alle vrijmetselaars met elkaar verbindt. Men benadrukte destijds ook het verband tussen de ‘Lacs d’Amour’ en de positie van de gekruiste armen tijdens de Ketting van de Unie.

Gerelateerde producten