De verschillende riten van Le Droit Humain
Hoewel Le Droit Humain oogt als een sterk gecentraliseerde internationale Orde met één Opperraad voor de hele wereld, herbergt de organisatie een grote diversiteit aan rituelen binnen haar nationale federaties. Dit is met name het geval in de Engelstalige en Scandinavische federaties, waar verschillende rituelen en systemen van hoge graden van de A.A.S.R. worden beoefend. Dit gebeurt om de maçonnieke gevoeligheden en tradities van deze landen te respecteren, die soms aanzienlijk verschillen van de Franse maçonnieke traditie.
Voor de Blauwe Loges is de Lauderdale-ritus waarschijnlijk een van de meest beoefende. Er zijn echter nog vele andere, zoals het Dharma-ritueel, de Verulam- en de Georges Martin-ritus, die specifiek zijn voor Le Droit Humain. In sommige federaties vindt men ook riten die in reguliere obediënties worden gebruikt, zoals de Emulation-ritus, de Standard Rite of Scotland en het Ierse ritueel.
Lauderdale-ritueel
Ook de hoge graden zijn divers; sommige federaties van Le Droit Humain beoefenen de Royal Arch, Mark Masonry, Royal Ark Mariner, Cryptic Degrees, de Tempeliers en de Royal Order of Scotland.
Waarom deze diversiteit? Simpelweg omdat Le Droit Humain ontstond in de meest progressieve kringen van de Franse vrijmetselarij aan het eind van de 19e eeuw. De oprichters waren vrijdenkers, militante feministen en fervente republikeinen (soms zelfs anarcho-syndicalisten en antiklerikalen). De rituelen die zij oorspronkelijk adopteerden, droegen daarvan de sporen en verschilden sterk van de Angelsaksische maçonnieke gebruiken: geen Bijbel op het altaar, geen aanroeping van de Opperbouwmeester van het Heelal…
Het was dan ook te verwachten dat Le Droit Humain in Engeland en de Engelstalige wereld een andere koers zou varen. Feministisch, progressief en adogmatisch bleef het, maar dan op eigen wijze. De vorm die vrijdenkerij en laïcité in Frankrijk aannamen, kent geen equivalent in de Engelstalige en Scandinavische landen, waar men heel goed sociaal progressief kan zijn en tegelijkertijd over God kan spreken zonder aanstoot te nemen aan de aanwezigheid van een Bijbel in de loge!
De oorsprong van de Lauderdale-ritus
Een figuur binnen Le Droit Humain belichaamt bij uitstek de mogelijke coëxistentie van een sterk sociaal-politiek engagement en een mystieke spiritualiteit: Annie Besant (1847-1933). Zij was de belangrijkste verspreider van Le Droit Humain in het Britse Rijk en de bredere Engelstalige wereld. Deze feministische activiste, die zich actief inzette voor de onafhankelijkheid van Ierland en India, was tevens lid van de Theosofische Vereniging van mevrouw Blavatsky, waarvan zij van 1907 tot 1933 voorzitster was. Aan haar danken we ten minste twee van de specifieke rituelen die in bepaalde federaties van Le Droit Humain worden gebruikt.
Zij werkte voor deze rituelen samen met Charles Webster Leadbeater (1854-1934), eveneens lid van Le Droit Humain en de Theosofische Vereniging, en medeoprichter van de Vrij-Katholieke Kerk. Het eerste ritueel dat zij in 1904 ontwierpen, heet het Dharma-ritueel, vernoemd naar de loge in Benares waar het voor het eerst werd gebruikt. Dit zeer spiritualistische ritueel combineerde elementen van de Standard Rite of Scotland en het A.A.S.R.-ritueel zoals gebruikt in het Franse Droit Humain, met een Indiase en theosofische connotatie.
Charles W. Leadbeater en Annie Besant
Dit Dharma-ritueel evolueerde rond 1913 tot de Lauderdale-ritus, die nauwer aansloot bij de Engelse maçonnieke gebruiken, en in het bijzonder bij het ritueel dat bekend staat als het Bristol-ritueel. De ceremonies van de Lauderdale-ritus zijn zeer uitgebreid en voorzien in het gebruik van wierook.
Het Verulam-ritueel, dat in 1925 verscheen, is het derde ritueel met een sterke theosofische inslag binnen Le Droit Humain. Dit was niet het werk van Annie Besant en Charles Leadbeater, maar wordt toegeschreven aan een naaste medewerker van Leadbeater: James Ingall Wedgwood (1883-1951), medeoprichter van de Vrij-Katholieke Kerk en eveneens lid van de Theosofische Vereniging en Le Droit Humain. Dit ritueel is soberder in zijn procedurele verloop dan de Lauderdale-ritus.
Rituelen die weinig bekend zijn in de Franstalige wereld
Deze rituelen, waarvan voor elk meerdere varianten bestaan, zijn in Frankrijk vrijwel onbekend. Slechts één loge van de Franse federatie van Le Droit Humain, Le Comte de St-Germain in Parijs, werkt volgens de Lauderdale-ritus.
Daarentegen gebruiken verschillende loges van de Zwitserse federatie en de Grande Loge Mixte de Suisse (een afsplitsing daarvan) onder de naam Oude en Aangenomen Schotse Ritus rituelen van een zeer Britse snit met een theosofisch tintje, die hen ooit werden overgedragen door de Nederlandse federatie van Le Droit Humain. Het betreft hier klaarblijkelijk de Nederlandse versie van een van de rituelen van Annie Besant en Charles Leadbeater, waarschijnlijk de Lauderdale-ritus.
