Le Droit Humain

Maria Deraismes en de eerste stappen van de gemengde vrijmetselarij

De feministische beweging ontstond in de tweede helft van de 19e eeuw, en veel vrijmetselaars, vooral in Frankrijk, raakten erbij betrokken, tot het punt dat ze actievoerders werden voor vrouwenrechten. Dit was bijvoorbeeld het geval bij Léon Richer (1824-1911), een vrijdenkende journalist, feminist en vrijmetselaar van het Grootoosten van Frankrijk.

In 1866 nodigde Richer Maria Deraismes (1828-1894) uit om in een loge een lezing te geven over vrouwenrechten. Maria Deraismes was een schrijfster en militante spreekster. In 1869 richtte zij samen met Richer de ‘Société pour la revendication des droits des femmes’ op en organiseerde met hem het Internationaal Congres voor Vrouwenrechten in 1878. Het is zeer waarschijnlijk dankzij Richer dat Maria Deraismes de vrijmetselarij ontdekte en het verlangen kreeg om erin te worden toegelaten. Ze werkte echter ook samen met andere progressieve vrijmetselaars, zoals Victor Poupin (1838-1906), schrijver, socialistisch politicus en medeoprichter van de ‘Ligue de l’enseignement’ en de ‘Union démocratique anticléricale’, met wie ze in 1881 het eerste antiklerikale congres van het Grootoosten van Frankrijk organiseerde.

Ondanks de duidelijke goede wil van sommige vrijmetselaars, waren de loges nog lang niet klaar om de deuren van de Tempel voor vrouwen te openen. Hoewel veel leden van het Grootoosten van Frankrijk feministische sympathieën toonden, bleef de Orde zelf voorzichtig afwachtend en leek ze niet geneigd de traditie van de mannelijke vrijmetselarij te doorbreken. Men had meer durf kunnen verwachten van de ‘Grande Loge Symbolique Écossaise’, de meest progressieve obediëntie van dat moment, die in 1880 ontstond uit de afscheiding van een dozijn loges van de zeer conservatieve ‘Suprême Conseil de France’. Ondanks haar feministische sympathieën durfde de Grande Loge Symbolique Écossaise de stap niet te zetten. Maar een van haar loges (Les Libres-Penseurs, in het Oosten van Le Pecq) besloot het heft in eigen handen te nemen en op 14 januari 1882 over te gaan tot de inwijding van Maria Deraismes, in aanwezigheid van Georges Martin (1844-1916), die Grootmeester was van de Grande Loge Symbolique. Dit moedige initiatief werd echter slecht ontvangen door de obediëntie, die de loge schorste wegens insubordinatie. Ze werd pas in 1884 weer toegelaten, op voorwaarde dat Maria Deraismes niet op de ledenlijst van de loge zou staan.

 
 Maria Deraismes

Hoewel ze vrijmetselaar was, bevond Maria Deraismes zich zonder loge, maar ze gaf de hoop niet op dat er ergens een deur zou opengaan. Samen met Georges Martin vermenigvuldigde ze haar geschriften, lezingen en contacten, maar zonder succes.

Ten einde raad besloten Maria Deraismes en Georges Martin niet langer te wachten op de welwillendheid van mannelijke vrijmetselaars en het lot te dwingen door zelf een gemengde maçonnieke obediëntie op te richten. Tussen 1890 en 1893 vonden verschillende informele ontmoetingen plaats om deze toekomstige gemengde loge voor te bereiden. Op 14 maart 1893 wijdde Maria Deraismes, bijgestaan door Georges Martin, zestien vrouwen in die zich allemaal inzetten voor de feministische zaak. De nieuwe Zusters werden op 24 maart 1893 tot Gezel verheven en op 1 april 1893 tot Meester. Drie dagen later, op 4 april, werden het Officieren-college gekozen en de statuten en reglementen aangenomen. De ‘Grande Loge Symbolique Écossaise Mixte Le Droit Humain’ was geboren, en Georges Martin sloot zich erbij aan als eerste mannelijke lid van deze nieuwe maçonnieke obediëntie.

Van de Gemengde Grootloge naar de Internationale Orde

Winkel vervaardigt de decoraties voor Le Droit Humain. Bekijk de collectie.

Maria Deraismes heeft de groei van de nieuwe obediëntie niet meer mogen meemaken, aangezien ze in 1894 overleed, waardoor de zorg voor de verdere ontwikkeling bij Georges Martin kwam te liggen. Hij wijdde zich er vervolgens met hart en ziel aan. In 1895 werden vier nieuwe ‘Le Droit Humain’-loges opgericht in Lyon, Blois, Parijs en Le Havre, waarna het fenomeen zich buiten Frankrijk verspreidde (naar Engeland, Zwitserland, Nederland, België, Indonesië, India, de Verenigde Staten…).

Om de leden van de ‘Le Droit Humain’-loges toegang te geven tot de hogere graden van de A.A.S.R. (Aloude en Aangenomen Schotse Ritus), begon Georges Martin in 1897 met de oprichting van een Gemengde Opperraad. In 1899 ontving hij de 33e en laatste graad van Joseph Décembre (1836-1906), schrijver en vrijmetselaar van het Grootoosten van Frankrijk. Georges Martin kon op zijn beurt deze graad overdragen binnen ‘Le Droit Humain’, en de ‘Suprême Conseil Universel Mixte’ werd officieel opgericht in 1901, wat de creatie van de Internationale Gemengde Maçonnieke Orde “Le Droit Humain” mogelijk maakte.

De nieuwe organisatie had nog een hoofdkwartier nodig dat haar naam waardig was. Na verschillende locaties te hebben gebruikt, kocht Georges Martin een stuk grond aan de Rue Jules-Breton in Parijs en schonk dit aan ‘Le Droit Humain’ voor de bouw van een maçonniek gebouw. De bouw begon voor de Eerste Wereldoorlog, maar het gebouw werd pas na de oorlog ingehuldigd, toen Georges Martin in 1916 al was overleden. Dit pand is tot op de dag van vandaag het hoofdkwartier van “Le Droit Humain”.

De internationale organisatie van “Le Droit Humain”

De oorspronkelijke vorm van internationale organisatie die Georges Martin voor ogen had, was strikt piramidaal: de ‘Suprême Conseil Universel Mixte’ had autoriteit over alle Werkplaatsen van de 1e tot de 33e graad wereldwijd, zonder dat er een structuur bestond die gelijkwaardig was aan een Grootloge of een Convent op nationaal niveau.

Dit is des te vreemder omdat Georges Martin een van de oprichters was van de ‘Grande Loge Symbolique Écossaise’, die juist was opgericht om de autoriteit van de ‘Suprême Conseil de France’ over de blauwe loges van de Ritus aan te vechten. Vanaf 1904 ontstond er verzet tegen deze piramidale organisatievorm in verschillende Franse ‘Le Droit Humain’-loges, die de bijeenroeping van een Frans Convent eisten. Dit gebeurde in 1907, maar Georges Martin herinnerde eraan dat alleen een Universeel Convent de bevoegdheid had om over de Constituties van de Orde te beslissen. Tot 1912 vonden er nog verschillende andere bijeenkomsten van Franse ‘Le Droit Humain’-loges plaats, zonder dat het probleem van de relaties met de Opperraad kon worden opgelost. Dit leidde er in 1914 toe dat een tiental loges zich afscheidde om een dissidente ‘Grande Loge Mixte Symbolique’ op te richten.

 
 Georges Martin

Georges Martin begreep dat het tijd was om een internationaal Convent bijeen te roepen, dat in 1914 had moeten plaatsvinden. Maar de Eerste Wereldoorlog verhinderde uiteraard de samenkomst van een dergelijk Convent, en in datzelfde jaar 1914 stierf Marie Georges Martin, echtgenote van Georges Martin en Grootmeester van “Le Droit Humain”. Haar echtgenoot volgde haar op als Grootmeester, maar stierf op zijn beurt in 1916, waardoor de kwestie van de relaties tussen de ‘Suprême Conseil Universel Mixte’ en de symbolische loges onopgelost bleef.

Het Internationaal Convent vond uiteindelijk plaats in 1920 en besloot tot de vorm van wereldwijde organisatie die nog steeds bij “Le Droit Humain” in gebruik is: een ‘Suprême Conseil Universel Mixte’, met één Grootmeester van de Orde (de ‘Très Puissant Souverain Grand Commandeur’, Grootmeester van de Orde), die de naleving van de Constituties en de koers van de Orde waarborgt, terwijl Nationale Raden, met een jaarlijks Convent, de symbolische loges in elk land beheren. De Voorzitter van de Nationale Raad is het equivalent van een Grootmeester van een symbolische obediëntie, maar heeft niet dezelfde bevoegdheden, aangezien hij ondergeschikt blijft aan de ‘Très Puissant Grand Commandeur’, oftewel een lid van de Opperraad van de 33e graad die de Grootmeester in het land vertegenwoordigt.

De Lauderdale-ritus, die bij Le Droit Humain wordt beoefend, heeft zijn eigen decoraties. Bekijk de collectie.

De Internationale Gemengde Maçonnieke Orde “Le Droit Humain” vandaag

De Internationale Gemengde Maçonnieke Orde “Le Droit Humain” telt vandaag ongeveer 32.000 leden in meer dan zestig landen, en haar loges werken in 21 verschillende talen. De lokale structuur hangt af van het aantal loges: Federaties voor ten minste 7 loges, Pioniersfederaties (of Jurisdicties) voor ten minste 3 loges, en onder dit aantal spreekt men van Pioniersloges.

De Nationale Convents zijn jaarlijks en kiezen de Nationale Raad, met aan het hoofd een Voorzitter, die alleen in de Franse en Belgische Federaties de titel van Grootmeester draagt. De leden van de Nationale Raad en de Voorzitter moeten de graad van Meester bezitten.

Het Internationaal Convent vindt elke vijf jaar plaats, met afgevaardigden van de Federaties, Jurisdicties en Pioniersloges. Het Internationaal Convent kiest de Opperraad uit de houders van de 33e graad, en de Opperraad kiest de Grootmeester uit zijn leden. Als de Grootmeester niet Frans is, moet de Plaatsvervangend Grootmeester dat wel zijn.

 De Tempel Rue Jules-Breton

Sinds het begin is de officiële ritus van “Le Droit Humain” de Aloude en Aangenomen Schotse Ritus. Maar uit respect voor lokale maçonnieke gebruiken kunnen andere riten door de blauwe loges worden beoefend. Zo worden sommige Engelse Riten (met name de Lauderdale-ritus, het werk van Annie Besant en Charles W. Leadbeater, die beiden lid waren van “Le Droit Humain”) gebruikt in Angelsaksische en Scandinavische landen. In Frankrijk werkt voor zover wij weten slechts één loge volgens de Lauderdale-ritus, de loge “Le Comte de St-Germain” in het Oosten van Parijs. Bovendien worden in landen waar ze bijzonder wijdverspreid en geëerd zijn, ook ‘Side Degrees’ zoals de Royal Arch of de Mark-vrijmetselarij beoefend binnen “Le Droit Humain”.

Gerelateerde producten

Categorieën

Vrijmetselaars insignes (schorten, ordebanden, bandoliers)Sautoirs & sieradenGeschenken onder de €20Schorten & packsSieradenLogejuwelen