Schorten van de Schotse Standaardritus

De bijzonderheden van de Schotse vrijmetselarij

Om de oorsprong van de Schotse Standaardritus te begrijpen, is het essentieel om eerst inzicht te krijgen in de zeer specifieke werking van de vrijmetselarij in Schotland (we vermijden hier het bijvoeglijk naamwoord “Schots”, omdat dit vaak tot verwarring leidt met de zogenaamde Schotse Riten die op het Europese vasteland zijn ontstaan, maar die niets met Schotland te maken hebben).

De Schotse vrijmetselarij heeft een heel ander karakter dan haar Engelse, Ierse, Amerikaanse of Europese tegenhangers. Hoewel de Grootloge van Schotland pas de derde Britse Grootloge is (1736, tegenover 1717 – of liever 1721 – voor de Grootloge van Londen en 1725 voor de Grootloge van Ierland), is zij qua traditie duidelijk de oudste. Schotland is het enige land waar loges van metselaars onafgebroken hebben bestaan van de late middeleeuwen tot de 17e eeuw. Er was geen Grootloge in de moderne zin van het woord, maar een reële, zij het losse band verbond de Schotse loges binnen wat we de Orde van Schotse Metselaars kunnen noemen. Deze Orde stond onder bescherming van de familie Sinclair, zoals blijkt uit de twee charters van 1601 en 1628, die dit gebruik niet instelden, maar aan het begin van de 16e eeuw vernieuwden.

In dit sterk gedecentraliseerde systeem was de belangrijkste band die tussen moederloges en dochterloges. Sommige loges, “onheuglijk” genoemd, waren de bewaarders van de traditie van de metselaars, waaronder de belangrijkste de loge van Kilwinning en de loge van Mary’s Chapel in Edinburgh zijn. Elke moederloge stichtte dochterloges, die op hun beurt weer eigen dochterloges konden oprichten. De structuur van de vrijmetselarij in Schotland kwam dus overeen met een stamboom waarin elke loge wist tot welke tak zij behoorde, terwijl zij contact onderhield met de andere takken en deze erkende.

De loge van Kilwinning

De oprichting van de Grootloge van Schotland in 1736 veranderde de situatie niet fundamenteel. De band tussen moeder- en dochterloges bleef grotendeels onaangetast. Er werd slechts een permanente centrale laag toegevoegd, die echter over zeer weinig macht beschikte, behalve dan het waarborgen van het voortbestaan van het onheuglijke systeem.

Volgens het oude systeem waren de rituelen niet verenigd of opgelegd door een centraal orgaan. Elke moederloge gaf haar eigen ritueel door aan haar dochters, die het licht konden aanpassen en op hun beurt weer doorgaven aan hun eigen dochters. De Schotse maçonnieke rituelen volgen dus de lijnen van de genealogie van de loges, waardoor er afzonderlijke families ontstaan met talloze variaties. Aangezien de Grootloge van Schotland momenteel ongeveer 640 loges telt, kan men stellen dat er in Schotland 640 verschillende rituelen zijn, die in enkele grote families kunnen worden onderverdeeld.

Deze situatie kan vreemd lijken voor vrijmetselaren die gewend zijn aan sterk gecentraliseerde obediënties, die loges meestal verplichten de voorgeschreven rituelen te gebruiken. Dit is te verklaren door de hoge ouderdom van de Schotse loges, die niet bereid waren hun gewoonten en privileges op te geven, zelfs niet toen zij in 1736 de Grootloge van Schotland vormden.

Dit hangt ook samen met sociologische kenmerken: de Schotse vrijmetselarij is diep verweven met het sociale weefsel van het land. Waar de vrijmetselarij elders vaak burgerlijk en elitair is, als een soort selecte club, is zij in Schotland veel wijdverspreider en populairder, en nauw verbonden met de geschiedenis van de clans. Het is een deel van de Schotse ziel dat zich hierin uitdrukt, zozeer zelfs dat 6% van de bevolking tot de vrijmetselarij behoort, terwijl dit percentage in andere landen meestal onder de 1% ligt. Het is moeilijk, zo niet onmogelijk, om gebruiken die diep in een samenleving geworteld zijn, volledig te veranderen.

Een Ritus die eigenlijk niet bestaat?

Als de Schotse vrijmetselarij meer dan 600 maçonnieke rituelen telt, waar staat de zogenaamde Schotse Standaardritus dan voor? Bestaat deze echt of is het slechts een hersenspinsel? Het antwoord zal voor rationalistische en cartesiaanse vrijmetselaren wellicht moeilijk te accepteren zijn: ja, de Schotse Standaardritus bestaat inderdaad op papier sinds 1901, maar wordt door absoluut geen enkele loge in Schotland beoefend.

Wat is dan deze Schotse Standaardritus, wie is de auteur en waar dient het voor? De Grootloge van Schotland heeft, zoals we hebben gezien, geen macht om rituelen op te leggen aan de loges die zij verenigt, omdat deze rituelen worden overgedragen door de moederloges aan hun dochterloges. Het enige wat zij aan het begin van de 20e eeuw besloot, was het opstellen van een “standaard”, oftewel de kleinste gemene deler van de rituele gebruiken in Schotland. Het gaat dus om een soort minimumnorm, die niet bedoeld is om de voorouderlijke gebruiken van de loges te vervangen.

Waar kan zo’n ritueel dan voor dienen? In principe nergens voor, behalve om minimale rituele regels vast te leggen (die de traditionele rituelen sowieso al respecteerden) en om aan andere obediënties de aard en stijl van de Schotse vrijmetselarij te kunnen tonen.

Daarom heeft de Schotse Standaardritus buiten zijn land van herkomst een concrete rituele toepassing gevonden. Er zijn binnen Europese maçonnieke obediënties, met name in Frankrijk, loges die volgens dit ritueel werken en zo deelnemen aan de Schotse maçonnieke traditie, zonder dat zij historisch hoeven terug te gaan naar een van de onheuglijke moederloges.

Schorten van de Schotse Standaardritus

Net zoals er in Schotland bijna evenveel rituelen als loges zijn, is er ook een grote variëteit aan schorten. Hoewel hun vorm uniform is, gekenmerkt door de afgeronde vorm van de klep, wordt de kleur van de rand van het meesterschort en de rozetten van het maçonnieke schort door de loge zelf gekozen en is er geen opgelegde richtlijn. Waar de decoraties van de Grootloge in Schotland groen zijn, kennen de loges schorten met verschillende kleuren (groen, blauw, magenta, oranje, geel…) of specifieke tartans, meestal de tartan van de regio of de clan van de oprichters van de loge. Sommige loges hebben in de loop van hun geschiedenis zelfs de kleur van hun decoraties veranderd.

Decoraties van de Grootambtsdragers van de Grootloge van Schotland

De loges die buiten Schotland hebben gekozen om volgens dit ritueel te werken, hebben een ander gebruik aangenomen. Voor een uniek ritueel waren verenigde decoraties nodig, althans volgens de logica van de continentale Europese vrijmetselarij. In plaats van één kleur, zoals bij de andere Riten, werd er een tartan aangenomen. Wat is er immers Schotser dan dat? Maar welke tartan moet men kiezen? Dat is een ingewikkeldere vraag dan het lijkt.

Tartans gaan terug op zeer oude tradities van de Keltische volkeren en zijn sinds de 16e eeuw goed gedocumenteerd in de Schotse Hooglanden. Ze begonnen te verschillen per regio en district. Pas vanaf de 18e eeuw en vooral in de 19e eeuw adopteerden clanleiders de tartan van hun regio als hun persoonlijke tartan. Tegenwoordig zijn tartans normaal gesproken ingeschreven in het Schotse Tartanregister en is het gebruik van sommige ervan gereguleerd. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de “Balmoral”-tartan, die alleen door de Britse koninklijke familie mag worden gedragen.

Het kiezen van een tartan kan dus niet zomaar gebeuren, omdat het een clan, familie, regio of instelling vertegenwoordigt. Welke tartan konden vrijmetselaren van niet-Schotse afkomst dan kiezen om hun verbondenheid met de Schotse vrijmetselarij uit te drukken, zonder iemand voor het hoofd te stoten? De meest voor de hand liggende keuze leek de “Royal Stewart”, de tartan van de Stuarts, wiens naam zo vaak wordt genoemd in de geschiedenis van de vrijmetselarij in de 18e eeuw. Deze tartan is normaal gesproken die van de koninklijke familie, maar George V probeerde tevergeefs het openbare gebruik ervan te verhinderen; hoewel het nog steeds de persoonlijke tartan van koningin Elizabeth II was, is het tegenwoordig de meest representatieve, bekendste en vooral meest gebruikte tartan ter wereld.

Gerelateerde producten

Categorieën

Vrijmetselaars insignes (schorten, ordebanden, bandoliers)Sautoirs & sieradenGeschenken onder de €20Schorten & packsSieradenLogejuwelen