Tarot en vrijmetselarij

De oorsprong van de tarot

De tarot, zoals we die vandaag de dag kennen, vindt zijn oorsprong in Europa in de 15e eeuw, maar de wortels ervan kunnen worden teruggevoerd naar nog oudere invloeden, met name die van het Egypte van de Mammelukken.

De Mammelukken, een militaire dynastie van voornamelijk Turkse en Circassische afkomst, heersten over Egypte van 1250 tot 1517. Hun culturele en economische invloed was aanzienlijk, mede dankzij de handelsbetrekkingen en culturele uitwisselingen tussen Europa en de islamitische wereld. Dit leidde tot een uitwisseling van ideeën, symbolen en praktijken tussen deze regio’s.

Algemeen wordt aangenomen dat kaartspellen, die vanuit de Indo-islamitische en Perzische wereld in Europa werden geïntroduceerd, beïnvloed zouden kunnen zijn door de kaartspellen die de Mammelukken gebruikten. De Mammelukse kaarten, “naïb” of “karuta” genoemd, bevatten motieven en symbolen die de eerste vormen van tarot lijken te hebben geïnspireerd.

Drie tarotkaarten uit de Visconti-Sforza set, circa 1445

De tarot wordt voor het eerst vermeld in Italië, waar het oorspronkelijk als een eenvoudig gezelschapsspel werd gebruikt. De oudste bekende tarotspellen, meestal “tarocchi” genoemd, werden in de jaren 1440 in Italië gecreëerd. Het is opmerkelijk dat ze soms “naibi” werden genoemd, wat een duidelijke verwijzing is naar de Mammelukse “naïb”.

De eerste tarotspellen bestonden meestal uit 56 kaarten in vier kleuren (staven, bekers, zwaarden en munten) en 22 troefkaarten, die “trionfi” werden genoemd. Deze troefkaarten werden in de loop der tijd uitgebreider en hun symboliek evolueerde. De vier kleuren, ook wel tekens genoemd, worden Latijnse kleuren genoemd en zijn nog steeds in gebruik in Spaanse en sommige Italiaanse kaartspellen. Sinds de tarot voor divinatie en esoterische doeleinden wordt gebruikt, worden de 56 kleurkaarten “kleine arcana” genoemd, terwijl de 22 troeven bekendstaan als de “grote arcana”.

Divinatie en esoterische tarot

Hoewel de tarot oorspronkelijk een eenvoudig gezelschapsspel was, lijkt het vanaf de 15e eeuw al voor divinatie te zijn gebruikt, zoals auteurs als Pico della Mirandola (1463-1494) suggereren. Dit gebruik bleef tijdens de Renaissance echter beperkt tot de hogere kringen.

De tarot is overigens altijd een gezelschapsspel gebleven, vooral in Frankrijk, waar het een van de populairste kaartspellen is. Men speelt daar met moderne kaarten die, afgezien van het aantal, niet meer overeenkomen met de oude tarotspellen en de Franse tekens gebruiken (harten, ruiten, klaveren, schoppen).

De kaartlegkunst kende in Frankrijk een nieuwe bloei aan het einde van de 18e eeuw, precies in de twintig jaar voorafgaand aan de Revolutie. Het werd in de jaren 1770 populair dankzij Jean-Baptiste Alliette, bijgenaamd Etteila (1738-1794), over wie weinig bekend is: volgens verschillende bronnen was hij kapper, pruikenmaker, graanhandelaar of prentenverkoper. Hij liet een divinatiespel van 32 kaarten drukken (de Petit Etteila) en publiceerde diverse werken over kaartleggen. Nadat hij de tarot had ontdekt via het werk van Court de Gébelin, publiceerde hij in 1788 zijn eigen versie (de Grand Etteila).

Antoine Court de Gébelin

Hoewel kaartleggen in het algemeen al vanaf de jaren 1770 populair was, was het de predikant Antoine Court de Gébelin (1728-1784) die de tarot echt aanzien gaf. Zijn vader, eveneens Antoine genaamd, was predikant in Nîmes en was naar Lausanne in Zwitserland gevlucht om te ontsnappen aan de vervolging van protestanten na de herroeping van het Edict van Nantes in 1685. Antoine Court sr. was in 1729 de belangrijkste oprichter van het Séminaire Français de Lausanne, een theologische school voor toekomstige Franse predikanten. Zijn zoon volgde daar onderwijs en werd predikant, voordat hij Lausanne in 1763 verliet. Terug in Frankrijk verdedigde hij de rechten van de protestantse gemeenschap. In 1778 werd hij ingewijd als vrijmetselaar en bezocht hij verschillende loges, waaronder de beroemde loge Les Neuf Sœurs, waar hij zeer actief was. Het hoofdwerk van Court de Gébelin, dat hij vanaf 1775 publiceerde, heeft niets met het protestantisme te maken: het is “Le Monde primitif analysé et comparé avec le monde moderne”, een monumentaal werk waarvan alleen de eerste negen delen verschenen, waarin hij de verborgen allegorieën in alle toen bekende mythologieën wilde ontcijferen.

In het achtste deel, gepubliceerd in 1781, richtte Court de Gébelin zich op de Tarot. Hij zag er een soort Bijbel in beeld in, een geheim boek dat de wijsheid van de oude Egyptenaren zou overdragen. Hij aarzelde niet om het het Boek van Thoth te noemen, naar de Egyptische god van de wijsheid en het woord, gelijkgesteld aan de Griekse Hermes. Men moet echter niet vergeten dat, hoewel het oude Egypte in de 18e-eeuwse maçonnieke wereld erg in de mode was, men destijds alleen de beschrijvingen van Griekse auteurs kende. De Steen van Rosetta, ontdekt in 1799, werd pas in 1822 vertaald, en alles wat vóór die tijd over de Egyptische traditie werd geschreven, is uiteraard twijfelachtig. Zoals we hierboven zagen, is het Egypte waar de tarot vandaan lijkt te komen niet dat van de farao’s, maar het middeleeuwse Egypte van de Mammelukken.

Hoewel hij zeker niet de uitvinder van de kaartlegkunst is, blijft Court de Gébelin de verspreider van de tarot in de moderne tijd. Zijn onderzoek naar de tarot werd voortgezet door verschillende auteurs van de 19e eeuw tot op de dag van vandaag, van wie velen vrijmetselaar waren.

Enkele voorbeelden van maçonnieke tarotkaarten

Hoewel de traditionele tarot die het meest werd gebruikt lange tijd de Tarot van Marseille was (die men vóór 1830 simpelweg de Italiaanse Tarot noemde), creëerden illustere vrijmetselaars of leden van esoterische ordes hun eigen kaarten, die vandaag de dag nog steeds veel worden gebruikt.

De eerste die in ons opkomt is de tarot die in 1889 werd gecreëerd door de Zwitserse vrijmetselaar en esotericus Oswald Wirth (1860-1943), op verzoek van Stanislas de Guaita (1861-1897). Wirth was een theoreticus van het esoterisme en zijn werk over de tarot is diep beïnvloed door zijn interesses op deze gebieden.

Vier tarotkaarten van Oswald Wirth

De originaliteit van de tarot van Oswald Wirth ligt in zijn symbolische en filosofische benadering. Hij probeerde de 22 grote arcana van de tarot te herinterpreteren door esoterische en kabbalistische betekenissen, evenals alchemistische symbolen, te integreren, terwijl hij een structuur behield die een traditionele lezing mogelijk maakt. Zijn tarot, die grafisch zeer dicht bij de Tarot van Marseille blijft, wordt gekenmerkt door illustraties vol symbolen die universele archetypen en spirituele lessen willen oproepen. Wirth publiceerde twee boeken over de tarot, “Le Livre de Thot comprenant les 22 arcanes du Tarot” (1889) en “Le Tarot des imagiers du Moyen Age” (1927), waarin hij zijn concepten en interpretatie van de kaarten uitlegt.

We denken ook aan de tarot die bekendstaat als de Rider-Waite-Smith, een van de meest populaire en invloedrijke tarotspellen ter wereld. De oorsprong gaat terug tot het begin van de 20e eeuw, toen het werd gecreëerd door illustratrice Pamela Colman Smith (1878-1951) en de mystieke vrijmetselaar Arthur Edward Waite (1857-1942), beiden lid van de Hermetic Order of the Golden Dawn, een maçonniek-rozenkruisers initiatie-orde opgericht in Engeland in 1888.

Waite, vrijmetselaar en lid van de Societas Rosicruciana in Anglia, leidde de Hermetic Order of the Golden Dawn als Grootmeester van 1903 tot 1914. Hij was een schrijver met een diepgaande kennis van mystieke en esoterische tradities. In 1909 besloot hij een nieuw tarotspel te creëren dat de spiritualiteit van zijn orde zou weerspiegelen. Hij koos Pamela Colman Smith, bijgenaamd Pixie, een kunstenares en illustratrice, om de illustraties te ontwerpen. Pixie was ook lid van de Golden Dawn en had een unieke artistieke benadering, waarbij ze symbolische elementen in haar illustraties integreerde.

Twaalf tarotkaarten van de Rider-Waite-Smith

De Rider-Waite-Smith tarot werd voor het eerst gepubliceerd in 1909 door uitgeverij Rider & Co. in Londen. Het spel bestaat uit 78 kaarten, waaronder 22 grote arcana en 56 kleine arcana, elk geïllustreerd om diepe betekenissen en esoterische concepten vast te leggen. Wat de Rider-Waite-Smith tarot onderscheidt van andere tarotspellen, is dat ook de kaarten van de kleine arcana geïllustreerd zijn, en niet alleen die van de grote arcana. Dit heeft het mogelijk gemaakt om de symboliek van de kleine arcana te verrijken en de lezing ervan intuïtiever te maken.

De Rider-Waite-Smith tarot heeft een aanzienlijke invloed gehad op de tarotspellen die volgden, vooral in de Angelsaksische wereld. Veel moderne spellen blijven zich inspireren door de zeer karakteristieke iconografie, door deze na te bootsen, te parodiëren of te herinterpreteren. De Rider-Waite-Smith tarot vertegenwoordigt een synthese van kunst, mystiek en psychologie en blijft een onmisbare referentie in de wereld van de moderne tarot.

In de 20e en 21e eeuw zagen verschillende andere maçonnieke tarotspellen het levenslicht, waaronder die van Jean Beauchard (1988) en Patricio Diaz Silva (2016). Het kenmerk van deze tarotspellen is dat ze expliciet maçonnieke symboliek in hun iconografie integreren.

Tarot en vrijmetselarij, twee complementaire benaderingen

De Tarot en de vrijmetselarij zijn twee afzonderlijke realiteiten, elk met hun eigen geschiedenis, symboliek en dynamiek. Toch zijn ze in de loop van hun respectievelijke geschiedenis samengekomen, en veel vrijmetselaars hebben in de tarot een georganiseerd symbolisch systeem herkend dat compatibel is met het hunne. Vrijmetselarij en tarot evolueren inderdaad in de wereld van de universele symboliek en putten beide uit de onuitputtelijke bron van het collectief onbewuste en zijn archetypen.

Zes maçonnieke tarotkaarten van Patricio Diaz Silva

De vrijmetselaar zal zich snel op bekend terrein voelen bij het benaderen van de tarot. Hij zal niet verbaasd zijn symbolen tegen te komen die hem vertrouwd zijn. De Zon, de Maan en de Ster zullen hem onvermijdelijk herinneren aan de symbolen die hij in zijn Loge aanschouwt. Hij zal gemakkelijk de Kracht herkennen, en als hij lid is van de Aloude en Aangenomen Schotse Ritus, zal hij blij zijn twee andere kardinale deugden terug te vinden: Gematigdheid en Rechtvaardigheid. De Gehangene, ondersteboven hangend en de munten uit zijn zak verliezend, zal hem doen denken aan het afleggen van de metalen; de Heremiet met zijn zwakke lantaarn zal hem herinneren aan zijn afdaling in de Reflectiekamer en zijn ontdekking van het V.I.T.R.I.O.L.. Zonder de vier kleuren van de kleine arcana te vergeten: ze symboliseren de vier elementen, de Bekers voor Water, de Staven voor Vuur, de Zwaarden voor Lucht en de Munten voor Aarde, stuk voor stuk elementen die hem bekend zullen voorkomen.

De tarot en de vrijmetselarij vallen niet samen, maar kunnen complementaire wegen bieden aan zoekers naar het Licht, omdat de tarot niet alleen voor divinatie wordt gebruikt, maar ook als instrument voor persoonlijke ontwikkeling en reflectie. De kaarten kunnen worden gezien als een spiegel van de ziel, waardoor gebruikers hun onderbewustzijn kunnen verkennen en spirituele of psychologische inzichten in hun leven kunnen verkrijgen. Dit geldt voor iedereen, of men nu vrijmetselaar is of niet.

Gerelateerde producten

Categorieën

Vrijmetselaars insignes (schorten, ordebanden, bandoliers)Sautoirs & sieradenGeschenken onder de €20Schorten & packsSieradenLogejuwelen